تصویر ریسک اعتباری چیست؟ مهم‌ترین ریسکی که بانک‌ها با آن مواجه می‌شوند
۱۷ فروردین ۱۴۰۰

ریسک اعتباری چیست؟ مهم‌ترین ریسکی که بانک‌ها با آن مواجه می‌شوند

به زبان ساده، ریسک اعتباری را احتمال قصور وامگیرنده یا طرف مقابل بانک نسبت به انجام تعهداتش تعریف می‌کنند. هدف از مدیریت ریسک اعتباری آن است که با حفظ ریسک اعتباری در محدوده‌های قابل قبول، نسبت بازگشت اعتبارات بانکی موزون‌شده به ریسک حداکثر شود. ضروری است بانکها همانند ریسک اعتباری فردی یا ریسک معاملات، ریسک اعتباری کل پرتفوی خود را مدیریت نمایند. بانکها همچنین باید رابطه میان ریسک اعتباری با سایر ریسکها را نیز در نظر بگیرند. مدیریت کارای ریسک اعتباری جزئی مهم از یک روش جامع مدیریت ریسک و شرط اساسی موفقیت بلندمدت هر بانک محسوب میگردد.

اگرچه منشاءهای دیگر ریسک اعتباری در سراسر فعالیت‌های یک بانک وجود دارد که در دفتر بانک و دفتر تجاری و در اقلام بالا و پایین خط ترازنامه منظور میگردد، ولی برای اکثر بانکها وامها بزرگترین و بدیهیترین منشاء ایجاد ریسک اعتباری میباشند. علاوه بر وامها، بانکها به طور فزایندهای در زمینه ابزارهای مختلف مالی مانند: معاملات بین بانکی، تأمین مالی تجاری، معاملات ارز، قراردادهای مالی آتی، سوآپ، اوراق قرضه، سهام عادی، معاملات اختیار، قبول تعهدات و صدور ضمانتنامه و تسویه معاملات، با ریسک اعتباری (یا ریسک طرف مقابل) مواجه هستند.

رویه‌های کنترل ریسک اعتباری

نظر به این که اقلام در معرض ریسک اعتباری، همچنان به عنوان منشاء اصلی مشکلات بانکهای معتبر جهان باقی مانده است، لذا بانکها و بازرسان آنها باید بتوانند درسهای مفیدی از تجارت گذشته فراگیرند. همانگونه که لازم است بانکها سرمایه‌ی کافی برای جبران ریسکهایی که با آن مواجه می‌گردند، در نظر بگیرند باید آگاهیهای لازم را در مورد ضرورت تشخیص، اندازه‌گیری، مراقبت و کنترل ریسک اعتباری داشته باشند.

رویههای مناسبی که کمیته بال معرفی کرده است، به حوزههای ذیل اشاره دارد:

  • ایجاد محیطی مناسب برای کنترل ریسک اعتباری
  • اقدام تحت یک فرآیند مناسب اعتباردهی
  • حفظ یک روش مناسب مدیریت، ارزیابی و مراقبت از اعتبارات
  • حصول اطمینان از وجود کنترل‌های کافی بر ریسک اعتباری.

اگرچه رویه‌های ویژه مدیریت ریسک اعتباری با توجه به نوع و پیچیدگی فعالیتهای اعتباری، ممکن است در میان بانکها متفاوت باشند، ولی یک برنامه جامع مدیریت ریسک اعتباری هر چهار حوزه فوق را در بر میگیرد. این رویهها همچنین بایستی در رابطه با ارزیابی کیفیت داراییها، کفایت اندوختهها و ذخایر و شفاف سازی ریسک اعتباری نیز اعمال شود، که تمامی این موارد در گزارش‌های اخیر منتشره توسط کمیته بال ١ مورد توجه قرار گرفتهاند.

انتظارات نظارتی از رویکرد مدیریت ریسک اعتباری که توسط هر بانک مورد استفاده قرار میگیرد باید با حوزه و پیچیدگیهای فعالیت بانک متناسب باشد. برای بانکهای کوچکتر یا کمتر پیشرفته، لازم است بازرسان مشخص نمایند که روش اعمال شده برای مدیریت ریسک اعتباری بانکها، برای فعالیتهایشان کفایت میکند و در فرآیندهای مدیریت ریسک اعتباری آنها، نظم کافی برای نشان دادن ریسک نسبت به بازده وجود دارد.

یک نمونه خاصتر از ریسک اعتباری، مربوط به فرآیند تسویه معاملات مالی میباشد. اگر یک طرف معامله تسویه شود، اما طرف دیگر تسویه نشود، ممکن است به اندازه اصل مبلغ معامله خسارت وارد شود. اگر حتی یک طرف فقط در تسویه تأخیر نموده باشد، طرف دیگر ممکن است به دلیل فرصتهای از دست رفته سرمایهگذاری با زیان مواجه گردد. بدین ترتیب، ریسک تسویه (به معنی ریسکی است که به دلیل تکمیل نشدن یا عدم تسویه یک معامله مالی به ترتیبی که انتظار آن میرفت، ایجاد میشود) شامل اجزایی از ریسکهای نقدینگی، بازار، عملیاتی، شهرت و نیز ریسک اعتباری است. سطح ریسک با توجه به ترتیبات تسویه مشخص میشود. عناصر چنین ترتیباتی که در ایجاد ریسک اعتباری اثرگذارند عبارتند از:

  • زمان تسعیر ارزی،
  • خاتمهی پرداخت / تسویه
  • نقش واسطهها و اتاق‌های پایاپای

ریسک اعتباری یکی از مهم‌ترین ریسکهایی است که نظام بانکی با آن روبرو است. به همین دلیل، شناخت این ریسک، دانستن مفهوم آن و نحوه‌ی تشخیص و مقابله با آن از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود. در این مقاله سعی گردید تا مفاهیم اولیهای از ریسک اعتباری بیان شود. در مقالات بعدی به جزئیات این ریسک پرداخته خواهد شد.

بانک تسویه‌ی بین‌المللی یا کمیته‌ی بال همواره در حال رصد بازارهای پولی دنیا بوده، راهکارهای بانک‌های شاخص را مرور می‌کند و نتایج مطالعات خود را در قالب گزارشات دوره‌ای در زمینه‌ی ریسک اعتباری منتشر می‌کند. این دستورالعمل‌ها و راهنماها مهم‌ترین مرجع آشنایی با ریسک اعتباری و روش‌های مدیریت ریسک اعتباری هستند. بانک مرکزی ایران نیز اقدام به ترجمه و بازبینی این دستورالعمل نموده و در قالب مستند اصول مدیریت ریسک اعتباری منتشر نموده است.


سامانه مدیریت ریسک اعتباری ساتراپ با ارائه‌ی به‌روزترین راهکارهای دنیای مالی، مدیران ریسک را در جهت کنترل ریسک اعتباری مشتریان خود یاری می‌کند. این سامانه داشبوردی کاربردی از مهمترین فاکتورهای مرتبط با ریسک است که وضعیت کلی بانک را نمایش می‌دهد.

افزودن دیدگاه